Edvard Munch Strand/Beach 1904
Ol auf Leinwand/Oil on canvas
Munchmuseet Oslo
Door gastschrijver Antje von Graevenitz
Toen Edward Munch (1863-1944) in 1927 een filmcamera kocht nam hij als eerste poging het stedelijk verkeer op en bewoog daarbij ook het toestel zelf. Dat bracht een vloeiende beweging aan zwart/witte opnames met zich mee. Hij kwam vroeg ermee, want pas na zijn tijd werd het gewoon om ook de filmcamera zelf te bewegen tijdens opnames. De machine moest later meespreken om de waarheid van een film duidelijk te maken. Maar voor Munch was dat al heel normaal. Ook zijn penseel moest de verf in zijn vloei volgen, maar zeldzaam genoeg juist om helemaal niet vloeibare stenen te verbeelden zoals op zijn schilderij “Strand” (1904).
De kleurrijke vloeiing van stenen is aan een strand een absurd gegeven, terwijl filmopnames van grootstedelijk verkeer nogal vanzelfsprekend beweging laten zien. Vloeiende stenen! Een schilderij is nu eenmaal een fantastische realiteit, die kan raken.
Dergelijke gedachten komen in je op bij een tentoonstelling van de Noorse schilder Munch en de veel later werkende Oostenrijkse schilderes Maria Lassnig (1919 -2014) met de passende titel “ Malfuss – Lebensfluss” in de Hamburger Kunsthalle.
Lassnig was in het Stedelijk Museum Amsterdam in 2019 met een groep heel andere schilderijen, In Hamburg koos men voor haar werk vanwege haar interesse in Munchs erfenis als expressieve schilder, vooral haar meest pathetische, soms karikaturale verbeelding van liefde en strijd tussen menselijke paren, die iets unheimisch hebben. Soms lijken er geesten op rond te spoken. Omdat de tentoonstelling vele van haar schilderijen in vaak grote formaten laat zien lijken die soms de veel kleinere werken van Munch weg te duwen. Maar dat laat de kijker niet met zich gebeuren. Wat voor Munch-vondsten kan je hier ontdekken!
Edvard Munch
Krankenhaussaal
Hospital Ward
1897-1899
Ol auf unbehandelter Leinwand/Oil om unprimed canvas
Munch heeft in zijn latere jaren Noorwegen voor vier jaar verlaten om in Berlijn collega’s te treffen en zijn werk aan hun werk te meten. In deze periode zette hij zijn belangstelling voor traumatische onderwerpen voort die zo rijkelijk zijn werk kenmerken. Zoals liefde, jaloezie, eenzaamheid, twijfel, ziekte, angst – en vanzelfsprekend zijn beroemde “Schreeuw”. Juist dit werk ontstond in Berlijn. Hij koos soms ook voor minder expressieve portretten en luchtige, zelfs zonnige landschappen. De Hamburger Kunsthalle laat werk van beide kanten van Munchs œuvre zien, kennelijk naar gelang Lassnig er op toespeelde. Zo is er ook van haar een “Schreeuw” te zien: een vrouw met wijd open mond, met een hand op haar voorhoofd. Zou ze onder migraine lijden of werd ze daar door iemand aan haar hoofd gepakt? Dat laat zich niet zeggen, hoewel Lassnig grote emoties wilde weergeven. Vele van haar figuren hebben hun mond wijd open, maar het lijkt wel een pose, terwijl Munchs vrouw eenzaam op een brug lijkt te staan schreeuwen en wij als kijkers voelen: niemand wil luisteren.
Maria Lassnig, Schreeuw
Wie het Munch-Museum in Oslo kent, stoot in Hamburg toch soms op nooit eerder getoonde schilderijen, hoewel ook deze vaak uit Oslo geleend werden, zoals zijn werk “Krankenhaussaal” (1897-1899). Beige strepen op het schilderslinnen onder elkaar geplaatst signaleren bedden in een ruime en diepe zaal van een ziekenhuis. Af en toe – in een ritmische afstand van elkaar – lijkt er een verticale figuur omhoog te komen, alsof zieke mensen in hun angst omhoog rijzen. Munch was een bezeten experimentator op zijn schilderijen en niet alleen voor zijn films..
''Edward Munch – Maria Lassnig: ''Malfluss – Lebensfluss”. Hamburger Kunsthalle, 27/3- 30/8- 2026. Cat. uitgegeven door Brigitte Kölle en Sandra Gianfreda met een interview met Siri Hustvedt plus vele statements van kunstenaar/essen, in de boekhandel 38. euro
