Museumkijker.nl > Exposities > Tientallen jaren op Curaçao: Suzanne Perlman in Singer Museum Laren

Tientallen jaren op Curaçao: Suzanne Perlman in Singer Museum Laren

Geplaatst in Exposities, Musea en getagged met , op door .

Suzanne Perlman Self Portrait 1956, beeld Singer Museum

 In het Singer Museum Laren is nu een tentoonstelling over de Hongaars-Nederlandse kunstenares Suzanne Perlman. Een groot deel van haar leven woonde en werkte ze op Curaçao. Als autodidact begonnen ontwikkelde ze een heel eigen stijl: kleurrijk, expressief en met grote aandacht voor het leven om haar heen. In het Singer een selectie uit  haar vroege, expressieve schilderijen en haar abstract-expressionistische periode.

Door: Lucie Th. Vermij

De kans is groot dat u Suzanne Perlman niet kent. Maar in de museumwereld is ze geenszins een onbekende: haar expressionistische werk bevindt zich in de collecties van het Rijksmuseum,  Stedelijk Museum Amsterdam, het Gemeentemuseum Gouda, Ben Uri in Londen, het Curaçaosch Museum in Willemstad en joodse musea in Londen, Amsterdam, Venetië en Boedapest. Bovendien  in veel privécollecties.

In de jaren zestig nam ze deel aan de Koninkrijkstentoonstelling in het Curaçaosch Museum in Willemstad, waar kunstenaars uit Nederland, Suriname en de Antillen voor het eerst samen te zien waren. Haar werk hing er naast dat van Karel Appel, Jan Sluijters, Henk Chabot, Charley Toorop en Edgar Fernhout. Later dat jaar had ze daar ook haar eerste grote solotentoonstelling. Perlmans tentoonstelling in het Singer zou je nu kunnen zien als een ‘weerzien’ met die Nederlandse modernisten.

Suzanne Perlman, Casa Bolívar 1947, beeld Singer Museum

Suzanne Perlman (1922-2020) werd geboren als Suzanne Sternberg in een artistiek joods gezin in Boedapest. Haar ouders waren antiquair en kunstverzamelaars. Vader overleed in 1935, Suzanne was toen dertien jaar en vanaf toen hielp ze haar moeder in de zaak. Op zeventienjarige leeftijd trouwde ze met de joodse Nederlandse graanhandelaar Heinz Perlman, later Henry. Het echtpaar verhuisde in 1939 naar Rotterdam, waar  hun verblijf van korte duur was. Begin mei 1940 vluchtten ze voor de nazi’s via Parijs naar Curaçao, waar ze meer dan vijftig jaar bleven wonen. Door de aanwezigheid van Shell was het een zeer levendig eiland geworden met een mix van bewoners uit Europa, Zuid-Amerika en afstammelingen van Afrikaanse slaven. Er was in Willemstad een actieve joodse gemeenschap en ook een Sefardische synagoge, waardoor ze zich er snel thuis voelden.

Samen met haar man startte ze in Willemstad een antiekzaak annex galerie, Fanny’s Shop. Zij ging schilderen in het atelier boven de zaak. Als kunstenaar was ze autodidact, maar doordat in de zaak van haar ouders veel kunstkaarten werden verkocht, had ze een brede kennis van de beeldende kunsten opgedaan. Omdat ze met de meeste bewoners van Curaçao niet kon praten (zij sprak geen Papiamentu), legde ze contact met hen via haar schilderijen. Ze schilderde de Curaçaoënaars om zich heen: vrouwen die hun kleding wasten, straatverkopers en dansers, maar ook naaktportretten. Daarmee  drukte ze haar liefde en respect voor de mensen van het eiland uit. Zeker in de jaren vijftig en zestig was het beleid op het eiland nog heel racistisch. Spirituele muziek en dansen van de Afro-Curaçaose gemeenschap waren bij wet verboden. Dat Perlman juist die schilderde, was veelzeggend.

Suzanne Perlman, Red Nude, foto Singer Museum

Het vroegste schilderij op deze tentoonstelling is ‘Wasdagritueel, drie generaties’ uit 1941. Perlman was toen 19 jaar. Haar buurvrouwen fungeerden veelal als model of inspiratie. Deze scène belichaamde voor haar de kracht van vrouwen op het eiland. Suzanne bewonderde de zorg die de vrouwen voor elkaar droegen. Gezien door Perlmans ogen wordt een alledaagse handeling als het samen doen van de was een uitdrukking van diepe toewijding.

Het schilderij ‘Casa Bolivar’ (1947) vereeuwigt met gedurfde kleurcontrasten en grove opzet van ver de straten en daken van Willemstad. Centraal staat het huis waar de Venezolaanse revolutionair Símon Bolívar tijdens zijn ballingschap na een mislukte opstand in 1812 verbleef. Ze schilderde dit huis meerdere malen. Wellicht was het voor haar een weerspiegeling van haar eigen zoektocht naar een veilig thuis.

Het schilderij ‘Nieuwe Haven. Gezien vanaf Parera’ (1956) is een beeld van de Nieuwe Havenweg, een belangrijke verkeersader die werd aangelegd voor de komst van de Shell olieraffinaderij. De komst en groei van Shell veranderde Curaçao onomkeerbaar en beschouwde zij als een ecologische nachtmerrie voor het eiland. Perlmans keuze voor dit onderwerp is veelzeggend.  Door een infrastructuurproject van Shell te tonen bracht ze de toen heersende koloniale verhoudingen in beeld. De werken in deze periode imponeren door hun verbeeldingskracht en fantasie, een indringende symfonie van kleur en vorm.

Suzanne Perllman, Open raam, Stilleven met havengezicht, 1962, foto Lucie Th. Vermij

In de jaren vijftig en zestig reisde Perlman veel door Amerika en Europa, waar ze op zoek ging naar meer artistieke verdieping. Zo studeerde ze aan de Columbia University en de Art Students League in New York, en aan de Escuela de Bellas Artes in San Miguel de Allende in Mexico. Daarnaast volgde ze lessen bij de expressionistische kunstenaar Oskar Kokoschka in Salzburg, die haar later uitnodigde om in zijn atelier te komen werken. Ze experimenteerde veel met figuratie en abstractie. In die tijd begon ze vorm, compositie en kleur te onderzoeken, en werd haar werk abstracter. Wel behield ze haar sociale motieven.

De biografische schets bij de tentoonstelling is summier en roept de vraag op wat er in de oorlog met de familie in Hongarije is gebeurd en hoe de Holocaust verder in haar leven heeft doorgewerkt. In de biografische schets die ik al googelend vond, lees ik dat Sir Sigmund Sternberg, Perlmans broer, in 1939 naar Londen gevlucht was en dat hij na de oorlognaar Boedapest reisde om zijn moeder Elisabeth Sternberg te zoeken, die wonderbaarlijk genoeg nog in leven bleek. En op de website van Suzanne Perlman staat:  ‘Na de oorlog kwam Suzannes moeder tien jaar in Willemstad wonen. Elisabeth had het grootste deel van de oorlog doorgebracht in het ouderlijk huis in Boedapest, waar ze met groot risico een aantal joden verborgen hield. Zij is het onderwerp van een mooi portret dat Suzanne in 1986 maakte, waarop een vrouw met een raadselachtige warmte en onverstoorbare kalmte te zien is.’ Helaas hangt dit portret niet op de tentoonstelling. In de lijvige catalogus staat het wel, alsook een afbeelding van een groot gekweld schilderij ‘Holocaust Memorial’ uit 1987, waarin een menigte joodse slachtoffers in Auschwitz afgebeeld is.

 

Suzanne Perlman.. Simadan Seu, beeld Singer Laren

Na Permans Curaçaose periode volgde haar Londense episode. In 1983 overleed haar man Henry en in 1990 verhuisde ze definitief naar Londen, waar haar familie woonde: haar broer, haar moeder en haar drie zoons. Europa was voor Perlman een soort wedergeboorte.  ‘In Londen – de eindeloze stad –  begon ik meteen te schilderen. Ik moest dit gevoel van verwondering overbrengen.' Dit indrukwekkende Londense deel van haar werk mis ik wel een beetje op deze prachtige tentoonstelling in het Singer, maar wat niet is kan komen. In Londen vervolgde ze haar artistieke opleiding aan de Central St. Martins School of Art. In 2009 werd ze benoemd tot Officier in de Orde van Oranje-Nassau voor haar artistieke en culturele bijdragen aan Curaçao.

Suzanne Perlman bleef schilderen tot kort voor haar dood in 2020. Ze werd 97 jaar.

Al is haar naam niet meer algemeen bekend, zij beschouwde zichzelf niet als ondergewaardeerd kunstenaar, vertelde ze aan haar kleinzoon Matthew Perlman, die nu verantwoordelijk is voor haar nalatenschap. Ze heeft haar werk veelvuldig kunnen exposeren. Behalve haar expositie in 1961 op Curaçao had ze in 1967 een solo-tentoonstelling in Londen, in 1970 in Gouda, in 1976 in Museum Rijswijk, om er maar een paar te noemen.

Suzanne Perlman, Nieuwe Haven Gezien van Parer, 1956, foto Lucie Th. Vermij

Het is een ongekend energieke expositie, geput uit een enerverend leven getekend door de wereldgeschiedenis. Voor wie het héle verhaal wil weten is bij de tentoonstelling is een lijvige schitterende monografie over Suzanne Perlman te koop met werk uit haar hele leven, ook de werken die ze vanaf de jaren 80 in Londen maakte.

 

 

 

 

 

 

 

 

 


  		•