Kimsooja, Oude Kerk, foto Natascha Libbert
Door Antje von Graevenitz
Sinds eeuwen is de Oude Kerk in Amsterdam een rustplek voor het ’inademen’ van alles wat je zinnen er mogelijk maken. Een zeer hoge en weidse ruimte waarin je je klein voelt en tegelijk een ontdekker van ritmen van pilaren en grijze grafplaten die de voeten een onregelmatige op- en neergang bieden. Het dak van hout lijkt je ronde schedel in de enorme hoogte te ‘herhalen’ en beschermen. Er is altijd een serene sfeer. Sinds deze oudste unieke kerk in Amsterdam tussen de bedrijvigheid van de uitgangswijk een plek voor kunstprojecten is geworden, krijgen de zintuigen van bezoekers nog veel meer geboden. Met de titel van haar installatie ”To Breathe – Mokum” speekt de Zuid-Koreaanse kunstenares Kimsooja bewust deze ervaring aan: de grafplaten lijken tot leven gekomen want er en der in de kerk verschijnt er op de vloer een groene plek, dan weer met een gele naast zich.
Kimsooja, Oude Kerk, foto Natascha Libbert
Rode, gele, groene en blauwe stroken naast elkaar bedekken er een verder niet afgebakende vlakte. Het zijn de kleuren - stroken of – vlekken van regenbogen – als tenminste het zonlicht van buiten door de hoge glazen ramen valt. Hij valt wel uit elkaar in verschillende grote vlekjes, van een keurige boog is geen sprake.
Het kan gebeuren dat je even ademhaalt, het lichtspel daarbij waarneemt en dat tijdens het uitademen de verschijning is verdwenen. Zonlicht is nu eenmaal vluchtig, Hoe komt het überhaupt tot die kleurprojecties? Binnen zie je trouwens niet wat er met de rond 44 000 vierkante glasplaten is gebeurd. Ze lijken zo licht en doorschijnend als altijd. Maar toch liet de kunstenares ze met dunne prismatische en transparante folies bedekken, die nu volstrekt onzichtbaar voor het blote oog hun werk doen om het binnenvallende licht in kleurrijke projecties te laten vallen. Het grenst een beetje aan speelse tovenarij en is toch alleen een natuurlijk schouwspel van de fysica, gedirigeerd door een kunstenaar. Sterke kleuren vlammen hier en daar op en doven weer uit. Ze lijken nomadisch.
Kimsooja, Oude Kerk, foto Natascha Libbert
In dit opzicht is er in de stilte van de kerk nog meer te ontdekken. Her en der in de ruimte, op een speelse wijze verdeeld, legde Kimsooja even grote ronde bundels gekleurd textiel op de vloer. Het is haar hype als kunstenares. Hier kreeg het niet alleen haar typische verwijzing naar betekenissen van vertrek, reis of zelfs migratie. Al koos Kimsooja hiervoor met opzet stoffen die ze bij de diverse bevolkingsgroepen in ‘Mokum’ uit vele streken van de wereld heeft gevonden. Elke bundelbal lijkt enkelvoudig neergezet. Maar hun kleuren gaan relaties aan met de omringende kleuren van de grijze vloer, de witte pilaar, de houten koorstoelen en de roestkleurige wenteltrap. Zo ‘nestelt’ zich een bundelbal eventjes toch in de locatie, ook al zal die weer ergens heengaan. Rondom de koorwanden hangen bovendien tapijten of lappen uit, als of voor eventjes. Ze zijn er duidelijk niet als blijvende installatie gedacht. Weer lijken hun kleuren subtiel uitverkoren om zich tot die van nabije andere van de kerk te verhouden: bijvoorbeeld naast zwarte borden voor mededelingen aan pilaren of met die van het donkerbruine hout van het koor.
Kimsooja, Oude Kerk, foto Natascha Libbert
Het nomadische karakter van het licht en de bundels en tapijten horen bij het bakermat van de kerk, die als locatie altijd een dominerende betekenis blijft houden. Als je het zo wil betekent licht hier niet alleen natuur, maar mag voor de gelovige ook staan voor het goddelijk licht. Dat lijkt voor Kimsooja bijzonder relevant. In een film-docu, die in een hoek van de kerk wordt vertoond, vertelt zij hoe ze katholiek werd opgevoed, maar in Zuid-Korea omgeven was door mensen die het Boeddhisme aanhangen. De kern van dit geloof is bij uitstek de vergankelijkheid en vluchtigheid van alles wat bestaat. Maar ook de praktische realiteit in haar jeugd liet haar voelen wat nomadisme is. Omdat haar vader vaak moest verhuizen, werden steeds opnieuw alle spullen in stofbundels gerold, vastgebonden en op karretjes vervoerd. Toen ze eenmaal in Frankrijk was aangekomen, waar ze nu al sinds lang naast Seoel ook thuis is, werd het niet alleen haar wens geloofsovertuigingen en beeldende kunst te verenigen, maar vooral beeldende kunst zelf als filosofie te beschouwen.
Kimsooja, Oude Kerk, foto Natascha Libbert
In dit opzicht biedt haar werk in de Oude Kerk in alle aspecten, vooral als de zon schijnt, in het kleine en in het grootse een verbazende ervaring, reflectie en mogelijkheid tot meditatie.
Kimsooja: To Breathe – Mokum. Oude Kerk van 24.5.-9.11.2025. Geen catalogus, wel een folder.
Voor meer informatie: http://www.oudekerk.nl
